Hier op dit Scheldekwartier, waar vlakbij nog steeds hoogwaardige scheepsbouw van Damen en Amels plaats vindt, wordt het verhaal verteld van 125 jaar scheepswerf De Schelde. U komt hier niet alleen alles te weten over scheepsbouw en de veertig hoge meter hoge torenkraan die er vlakbij staat, maar er is ook een collectie Delfts blauw keramiek en maritieme schilderkunst te zien. Voor kinderen zijn er diverse activiteiten.

De werf groeit uit tot een flink bedrijf. In 1805 komt er een loods achter de werf voor de berging van hout. In 1811 wordt een tweede helling aangelegd. Meer uitbreidingen volgen: een houten werkloods en nog een helling. Uiteindelijk beschikt de werf over drie hellingen waar meerdere gebouwen en werkplaatsen omheen staan. Over een tijdspanne van twee en een halve eeuw zijn er op deze werf zo’n tweehonderd hoogaarzen, vissersschip van de Zeeuwse delta, van de helling het water in gegleden. 
Als een hoogaars besteld wordt door de visser, dan geeft hij de globale lengte aan. Maar zeker zo belangrijk voor de precieze afmetingen was het beschikbaar hebben van goed, uitgewaterd, eikenhout, van voldoende lengte. De werfbaas gebruikt geen constructieplannen of andere tekeningen, maatgevend is de lengte van de platte onderkant, het vlak, van het toekomstige schip en een klein aantal mallen die de vorm en de hoeken van en tussen onderdelen aangeven. De verdere verhoudingen staan aangegeven in het werfboekje van de werfbaas.

In de grote loods wordt het vlak uitgelegd op de grond en in de vorm gedrukt. Na het opstellen van de stevens worden de zijkanten, de boorden, passend gemaakt en in de juiste kromming gebrand. Na het monteren van deze zijkanten worden de inhouten (spanten, liggers, knieen) aangebracht. Deze werkwijze is tegengesteld aan de meer gebruikelijke manier: eerst een “ribbenkast” van spanten en stevens maken en pas daarna de huid aanbrengen. Men zegt dat men op de hoogaars-manier minder ‘afzaagsel’ heeft. Na het bevestigen van het berghout (de stootrand) en het boeisel (het bovenkant) kan het dek aangebracht worden.

Inmiddels zijn opzij van de bouwplaats in de loods de diverse onderdelen klaargemaakt, zoals de rondhouten (mast, giek, gaffel), het roer en de zijzwaarden. De smid heeft het ijzerwerk afgeleverd, zodat het afwerken kan beginnen. De zeilmaker heeft de zeilen, en de rest van de tuigage al klaar. Als het schip van de helling in zijn element gegleden is, en de zeilmaker het voor het eerst opgetuigd heeft wordt de fotograaf besteld voor een trotse statiefoto van de overkant van de Arne. In een gewoon jaar kunnen zo twee hoogaarzen te water worden gelaten. In een topjaar zoals 1871, zijn het er wel vijf! Dan zijn er ook zo’n twintig man aan het werk. Ten tijde van economische teruggang of in oorlogstijd ligt de nieuwbouw doorgaans stil. Men beperkt zich dan tot reparatie en onderhoud.

In de herfst van 2004, net voor de restauratie van de loodsen, heeft een ploegje vrijwilligers alles leeg gehaald. Er bleef steeds maar meer oud gereedschap te voorschijn komen. De voormalige werfeigenaar, Kees (C.A.) Meerman, toen hoogbejaard, verzuchtte bij veel zaken, dat hij die ook voor het eerst zag. Heel veel oud gereedschap kwam onder stof en troep te voorschijn. 

Restauratie. De lege loodsen worden zorgvuldig opgemeten en gefotografeerd voor dat ze ontmanteld worden. Nauwkeurig worden ze opnieuw opgebouwd met, zo veel mogelijk, de oorspronkelijke materialen. Ook het terrein wordt, na sanering, geheel opgeknapt. De wagenhelling wordt weer gangbaar gemaakt en het brandkot opgeknapt. De mastbok wordt vernieuwd. Het “grote” werk wordt gedaan door een in restauraties gespecialiseerde aannemer. Ander werk, de mastbok, bijvoorbeeld, wordt aangepakt door vrijwilligers van de Stichting Behoud Hoogaars (SBH). De SBH is vanaf het begin als partner betrokken in het project. In juni 2007 vond de feestelijke opening van de gerestaureerde werf plaats.
© foto's en tekst: Historische Scheepswerf C.A. Meerman.

{gallery}BruSea{/gallery}

{gallery}museumhaven-zeeland{/gallery}

Als de schepen van het museum niet varen, kun je ze bezoeken. Laat je rondleiden door onze ervaren gidsen. Je staat ongetwijfeld versteld van de technieken en het vernuft dat werd gebruikt bij het varen van deze oude schepen.

Naast het eigen bezit van het museum worden ligplaatsen soms verhuurd aan schepen die hier een tijdelijk plaatsje zoeken. Deze schepen passen altijd in het maritieme en historische karakter van de haven.

In 2004 gingen de opslagloodsen van de voormalige hout- en timmerfabriek aan de Vissersdijk over in handen van de Stichting Museumhaven en werden genoemd naar de vroegere scheepswerf, “De Stads- & Commerciewerf”. De oude houten gebouwen stonden op dat moment al jaren leeg en waren in slechte staat.

Om de museumhaven te helpen werd in opdracht van de Stichting Monumenten Schouwen-Duiveland een grootscheepse restauratie uitgevoerd. De loodsen van de oude houthandel zijn omgevormd tot een heuse timmer- en machinewerkplaats, waarbij de authentieke aanblik is bewaard.

Wat gebeurt er op dit moment?

In de scheepswerf werken meer dan 45 vrijwilligers. Zij restaureren oude schepen en scheepsmotoren. Ze geven hun kennis door over het vakmanschap dat bij het bouwen en onderhouden van schepen kwam en komt kijken. En ze vertellen de verhalen van de Zierikzeese haven.

Ben je op bezoek in Zeeland? Dan is een bezoek aan de haven van Zierikzee en de scheepswerf zeker de moeite waard!